Mijn kind geeft al zijn geld meteen uit

Eerst geruststelling: dit is normaal

Een kind dat zijn geld meteen opmaakt, is geen kind met een karakterprobleem. Wachten op een beloning die je nog niet kunt zien, is een van de lastigste dingen die een mensenbrein moet leren, en dat gaat pas echt lukken als kinderen ouder worden. Voor een kind van zeven is volgende week zaterdag ongeveer even ver weg als volgend jaar. Vijf euro nu voelt daardoor gewoon meer waard dan tien euro straks.

Wat wel goed nieuws is: onderzoek van de Universiteit van Cambridge laat zien dat geldgewoonten al rond het zevende jaar vorm krijgen. Juist in deze fase heeft oefenen dus veel effect. Alleen niet via uitleg, wel via ervaring. Hoe je die ervaring opbouwt richting sparen, staat inhoe je een kind leert sparen.

Wat niet werkt

Bijspringen is de grootste. Als het geld op vrijdag op is en jij koopt zaterdag toch dat ene ding, dan heeft je kind zojuist geleerd dat op niet echt op is. Dat is precies de les die je niet wilde geven. Ook uitleggen waarom sparen slim is werkt nauwelijks: het argument klopt, maar het landt niet, want het gaat over een toekomst die je kind zich nog niet kan voorstellen.

Zakgeld afpakken als straf werkt evenmin. Zonder geld valt er niets te oefenen, en het maakt geld tot iets waar ruzie over is in plaats van iets waar je mee leert omgaan.

Wat wel werkt: laat het opraken

De sterkste les is de vervelendste voor jou: laat het geld echt op zijn. Eén week waarin je kind misgrijpt omdat alles al aan iets anders is uitgegeven, leert meer dan tien gesprekken over vooruitkijken. Belangrijk is wel hoe je erop reageert. Niet nawrijven en geen ik-zei-het-toch, maar rustig meeleven en het laten staan: vervelend, en volgende week krijg je weer.

Kies daarom liever een klein bedrag dat vaak komt dan een groot bedrag dat zelden komt. Bij wekelijks zakgeld is een misser kleiner en komt de volgende kans snel. Het Nibud noemt richtbedragen per leeftijd; voor het leereffect is de regelmaat belangrijker dan de hoogte.

Maak sparen zichtbaar in plaats van uitlegbaar

Kinderen sparen niet voor het idee sparen, ze sparen voor een ding. Laat je kind dat ding kiezen, zoek samen op wat het kost, en schrijf dat bedrag op een briefje bij de spaarpot. Zet er streepjes onder voor elke euro die erin gaat. Nu heeft wachten een gezicht gekregen.

Drie potjes helpen daarbij: één om nu uit te geven, één om te sparen, en één voor het gekozen doel. Verdeel het zakgeld samen op het moment van uitbetalen, voordat er iets van af gaat. Wat in het spaarpotje zit, kan niet per ongeluk verdwijnen aan snoep bij de kassa.

Oefenen zonder dat het echt geld kost

Het lastige aan leren met echt geld is dat elke misser echt geld kost, en dat je er als ouder maar een paar per maand kunt toestaan. Daarom oefenen kinderen in Penny Family met dezelfde keuzes zonder risico. In de missie "Op = Op!" gaat het geld op en komt er niets bij, precies zoals in het echt. Bij Timo, de leeftijdsgroep van acht tot elf, komt daar het verdelen over potjes bij.

Zie het als een oefenbaan naast de openbare weg. De app vervangt zakgeld niet, want geld dat niet echt is, doet ook niet echt zeer. Maar je kind kan er tien keer per week ervaren dat op ook echt op is, in plaats van één keer.

Kiezen kan alleen als er te weinig is

Dat klinkt logisch, en toch hadden wij het zelf lang verkeerd staan. In ons picknickspel kreeg een kind twaalf muntjes voor vier vakjes waar er hoogstens negen in pasten. Alles het duurste kiezen kon dus altijd. Daar bovenop kwam na afloop een scherm dat nog een gratis muntje weggaf, en dat zat er vier keer in. Het spel ging over kiezen, maar er viel niets te kiezen.

Inmiddels is het een kraam met spullen erop en een mand die je kind zelf vult. Het aantal muntjes ligt per level vast op een bedrag dat altijd minder is dan de hele kraam kost, en altijd genoeg voor de goedkoopste spullen. Level 1 begint met drie muntjes. Pas toen dat klopte, gingen kinderen nadenken voordat ze iets aanraakten.

Thuis werkt het niet anders. Zolang er altijd nog iets bij komt, of dat nu een extra muntje is of een ouder die bijspringt, hoeft je kind niet te kiezen. De krapte is niet het vervelende deel van de les. De krapte is de les.

Wanneer het meer is dan een fase

Blijf alert als je kind structureel geld leent van broers of zussen, spullen verkoopt om aan geld te komen, of erover liegt. Dat gaat meestal niet meer over ongeduld maar over iets anders, bijvoorbeeld groepsdruk of iets online waar geld in verdwijnt, bijvoorbeeldgamegeld en in-app aankopen.Praat er dan rustig over zonder straf vooraf, en kijk samen waar het geld heen gaat.