Hoe leer je een kind sparen? 7 tips die echt werken

1. Begin met een doel, niet met een bedrag

"Je moet sparen" zegt een kind niets. "Sparen voor die lego van € 25" wel. Laat je kind zelf kiezen waarvoor het spaart en maak het doel zichtbaar: een foto op de spaarpot of een aftelposter op de deur. Elke keer dat je kind geld wil uitgeven, kijkt het doel letterlijk mee.

2. Kies een doel dat haalbaar is

Een kleuter kan twee tot drie weken vooruitkijken, niet drie maanden. Kies bij jonge kinderen een doel dat binnen een paar weken haalbaar is, en bouw langzaam op naar grotere doelen. Niets doodt spaarplezier zo snel als een doel dat eindeloos ver weg blijft.

Haalbaar betekent iets anders per leeftijd, en dat is in weken makkelijker te zien dan in euro's. Hieronder staat hoe lang een doel duurt met het midden van het Nibud-richtbedrag voor zakgeld, als je kind alles apart zet.

Zo zie je meteen waarom een doel van vijftig euro voor een zesjarige geen goed idee is: dat duurt met negenentwintig weken bijna zeven maanden, en dat is voor een kind van zes ongeveer hetzelfde als nooit. In de praktijk spaart een kind bovendien niet alles, dus reken op wat langer. Een kwart of een derde apart zetten en de rest mogen uitgeven werkt beter dan alles opzij en niets te besteden.

3. Verdeel het zakgeld in potjes

De simpelste spaarles die bestaat: verdeel het zakgeld bij ontvangst meteen in twee of drie potjes, bijvoorbeeld uitgeven, sparen en een doel. Werken met echte potjes, een schrift of een app, dat zetten we naast elkaar in zakgeld bijhouden. Wat meteen in het spaarpotje zit, kan niet per ongeluk op raken. Volwassenen die goed sparen doen precies hetzelfde, alleen heet het dan automatisch overboeken.

4. Laat de spaarpot groeien waar je kind bij is

Jonge kinderen snappen een getal op een schermpje niet, maar een spaarpot die zwaarder wordt wel. Tel af en toe samen het spaargeld en vier de mijlpalen: de helft gehaald, nog twee weken te gaan. Zichtbare voortgang is de motor van volhouden. Tellen en wisselen oefen je er zo bij met een paargeldspelletjes voor thuis.

5. Leer wachten met de 24-uursregel

Ziet je kind iets in de winkel dat het nú wil hebben? Spreek de wachtregel af: we gaan er een nachtje over slapen, en als je het morgen nog wilt, praten we erover. Negen van de tien keer is de wens verdampt. Zo ontdekt je kind zelf het verschil tussen echt willen en even willen.

6. Geef het goede voorbeeld, hardop

Kinderen leren meer van wat je doet dan van wat je zegt. Zeg het hardop als jij een keuze maakt: dit is een goede aanbieding, maar we hebben het niet nodig, dus we laten het staan. Zo wordt geld iets waar je thuis gewoon over praat in plaats van een geheim van grote mensen.

7. Laat het een keer misgaan

De verleidelijkste les om over te slaan, en de belangrijkste. Geeft je kind al het spaargeld uit aan iets dat na twee dagen verveelt? Niet redden, niet aanvullen, wel er rustig over praten. Spijt van een miskoop van vijf euro op je achtste voorkomt miskopen van vijfhonderd euro op je achttiende.

De spaardoelkaart

Zichtbaar sparen werkt beter dan een getal in een app, zeker onder de tien jaar. Druk de kaart hieronder af, laat je kind het doel erop tekenen of schrijven, en kleur elke week het volgende vakje in. Als de rij vol is, is het doel gehaald. Meer is er niet nodig.

Wat sparen betekent op welke leeftijd

De tips hierboven werken van vier tot zestien, maar ze zien er per leeftijd heel anders uit. Voor een kleuter is sparen iets fysieks: een pot die zwaarder wordt en waar je in kunt kijken. Getallen doen nog weinig, gewicht en hoogte wel. Kies een doel van twee, hoogstens drie weken, want verder vooruit is voor een kind van vijf ongeveer hetzelfde als volgend jaar.

Rond een jaar of acht kantelt dat. Je kind kan optellen, kan een week of zes vooruitdenken en snapt dat vijf euro per week over een maand twintig euro is. Dit is de leeftijd waarop het verdelen in potjes echt gaat werken, en waarop een keer misgrijpen de meeste indruk maakt. De bedragen zijn nog klein genoeg dat een fout niet pijnlijk is, en groot genoeg om echt iets te betekenen.

Bij tieners verandert vooral wie de baas is over het geld. Sparen concurreert nu met beltegoed, uitgaan en dingen die vrienden ook hebben, en het doel is meestal een bedrag waar maanden voor nodig zijn. Jouw rol verschuift van regelen naar meedenken: je kind bepaalt, jij bent degene die af en toe hardop een vraag stelt. Dat voelt als loslaten, en dat is het ook.

Wat er per leeftijd nog meer speelt, staat in de gidsen voor 4 tot 7 jaar, 8 tot 11 jaar en 12 tot 16 jaar.

Wat ik hier zelf fout in deed

In onze app zit een spelletje dat Op is op heet. De eerste versie was een verhaaltje met een ja-of-nee-vraag. Koos een kind "nee, bewaren", dan raakte er nooit iets op, en kreeg het daarna alsnog twee schermen uitleg over dat geld op kan raken. Tachtig woorden over iets wat het kind net niet had meegemaakt. In het hele spel maakte een kind twee keuzes.

Nu is het een winkeltje. Onderin staat een potje met muntjes, op de plank staan twee dingen met hun prijs. Die twee kosten samen altijd precies één muntje meer dan er in het potje zit, dus er blijft gegarandeerd iets liggen, wat je kind ook kiest. Raakt het potje leeg, dan schrikt Penny.

Dat is exact dezelfde les als tip 7 hierboven, en dezelfde reden waarom bijspringen niet werkt. Op is op leer je door het mee te maken, niet door het uitgelegd te krijgen. Dat kostte ons een spel dat we helemaal opnieuw moesten bouwen om erachter te komen.