Schuldpreventie bij kinderen: wat kan een gemeente doen?

Wat kosten problematische schulden?

Minimaal 8,5 miljard euro per jaar. Dat bedrag staat in de Wetsevaluatie Vroegsignalering in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, het eindrapport van 2 juni 2025 van Panteia, Bureau Bartels en Hogeschool Utrecht. Het rapport baseert zich op onderzoek van Jungmann en anderen uit 2024, en noemt het uitdrukkelijk een ondergrens: veel kosten zijn niet te kwantificeren. Het werkelijke bedrag kan dus hoger liggen.

Wat moet een gemeente nu al doen?

Twee dingen staan vast. Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering wettelijk verplicht: volgens de Rijksoverheid moet op elk signaal van een betalingsachterstand een uitnodiging volgen. En elke gemeente stelt minimaal eens in de vier jaar een beleidsplan schuldhulpverlening vast, met preventie als verplicht onderdeel. De VNG beschrijft dat in haar handleiding over het beleidsplan.

Vroegsignalering werkt bij volwassenen die al een achterstand hebben. Hoe preventie eruitziet, laat de wet grotendeels aan de gemeente. Daar zit ruimte.

Waarom bij kinderen beginnen?

Omdat de eerste eigen geldkeuzes niet op je achttiende komen. Kinderen krijgen zakgeld, kopen in een game, zien de betaalknop in een webwinkel. Het Rijk maakt daar zelf ook stappen: wetsvoorstel 36924 zou achteraf betalen via een derde partij voor minderjarigen verbieden. De Tweede Kamer nam het voorstel op 6 oktober 2026 aan; het ligt nu bij de Eerste Kamer. De bedoeling is dat de regels uiterlijk 20 november 2026 ingaan. Wat dat voor gezinnen betekent, staat bij achteraf betalen en je tiener.

Ook het onderwijs schuift op. In de conceptkerndoelen van SLO uit november 2025 krijgt financiële educatie een eigen plek: kerndoel 28A voor de basisschool, 27B voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De beoogde ingangsdatum is 1 augustus 2027, en uiterlijk in augustus 2031 werken alle scholen ermee. Gemeenten kunnen scholen de komende jaren materiaal en samenwerking aanbieden, zie de kerndoelen financiële educatie.

Wat adviseert de VNG?

De handreiking Jongeren uit de financiële zorgen van de VNG adviseert gemeenten over onderwijs onder meer het volgende:

• gastlessen over geld inkopen voor scholen in de gemeente;
• afspraken maken met scholen over financiële educatie;
• dit verbinden aan de Lokale Educatieve Agenda, waar gemeente en schoolbesturen al samen aan tafel zitten.

Een vast moment om daarmee te beginnen is de Week van het geld, die in 2027 van 15 tot en met 19 maart is. Hoe je die week als gemeente samen met scholen invult, staat in het draaiboek voor de Week van het geld in je gemeente.

Hoe bereik je de gezinnen die het hardst nodig hebben?

Via school, en via de mensen die gezinnen al zien. Volgens het CBS maakten in 2024 93 duizend minderjarige kinderen deel uit van een arm gezin, evenveel als het jaar ervoor: 2,8 procent, een voorlopig cijfer. Voor die kinderen is een les over sparen of een spaardoel niet vanzelf bruikbaar. Materiaal sluit beter aan als het uitgaat van wat er is, en niet meedoen als een geldige uitkomst behandelt. Budgetcoaches kunnen daarbij helpen, omdat zij zicht kunnen hebben op wat er in een gezin speelt. Hoe je geld bespreekbaar maakt als er weinig is, staat bij geld leren als het krap is.

Wat kan Penny Family voor een gemeente betekenen?

Penny Family is een app waarin kinderen van 4 tot 16 in korte missies met geld oefenen, thuis en met een ouder erbij. Er is nog geen afgeronde samenwerking met een gemeente; we zijn wel in gesprek met gemeenten en budgetcoaches over hoe de app gezinnen kan bereiken. We beloven geen ander geldgedrag. Wat een app kan doen, is kennis opbouwen en het gesprek thuis op gang brengen. De missies sluiten aan op kerndoel 28A, en de privacyafspraken voor scholen staan bij privacy voor scholen. Wil je verkennen wat zou kunnen, kijk dan bij samenwerken.